5 rozdziałów oraz wstęp i zakończenie, 245 paragrafów, ponad 180 stron litego tekstu, 224 odnośniki. Dokument podpisany 15 maja 2026 r., ale ogłoszony publicznie 26 maja 2026 r. Pierwsza encyklika papieża Leona XIV nosi tytuł „Magnifica humanitas”, co można tłumaczyć jako „Wspaniałe człowieczeństwo” albo „Wspaniała ludzkość”, a podtytule dokumentu czytamy, że dotyczy on „troski o osobę ludzką w dobie sztucznej inteligencji”.
To pierwsza encyklika, czyli papieski dokument najwyższej rangi, poświęcony fenomenowi sztucznej inteligencji, choć to nie pierwsza wypowiedź Leona XIV związana z tym zjawiskiem i nie pierwsza reakcja papieża na obecność i wpływ sztucznej inteligencji na życie człowieka i społeczeństw, bo głos w tej kwestii zabierał już papież Franciszek.
Po raz pierwszy encyklika była omawiana przez papieża osobiście oraz obecności papieża przez… recenzentów reprezentujących różne doświadczenie duchowe, religijne, intelektualne i zawodowe. Obok papieża zasiedli i – co zasługuje na uwagę – przed nim o encyklice mówili: ks. kardynał Víctor Manuel Fernández, prefekt Dykasterii Nauki Wiary, ks. kardynał Michael Czerny, prefekt Dykasterii ds. Promocji Integralnego Rozwoju Człowieka, prof. Anna Rowlands, teolog i profesor Uniwersytetu Durham, Christopher Olah, współzałożyciel Anthropic i szef badań nad interpretowalnością sztucznej inteligencji oraz prof. Leocadie Lushombo, ekspert teologii politycznej i katolickiej myśli społecznej w Jesuit School of Theology i Santa Clara University w Kalifornii. Prezentacji przewodniczył ks. kardynał Pietro Parolin, sekretarz Stanu Stolicy Apostolskiej, co zdaje się sygnalizować globalny zasięg, który chce uzyskać papież pierwszą encykliką swojego pontyfikatu.
Szczególne echo wywołała natychmiast wypowiedź Christophera Olaha. Współzałożyciel Anthropic i szef badań nad interpretowalnością sztucznej inteligencji mówił między innymi: Niektórzy mogą sądzić, że kwestiami sztucznej inteligencji najlepiej zajmują się informatycy – tacy jak ja. Są w błędzie: pytania stawiane przez sztuczną inteligencję wykraczają poza środowisko badawcze, nie tylko ze względu na implikacje, ale także na charakter. Systemy sztucznej inteligencji nie są projektowane tak, jak most czy samolot. Rozumiemy samolot, ponieważ zaprojektowaliśmy każdą jego część i rozumiemy fizykę, która na niego działa. Modele sztucznej inteligencji nie są takie. Powstają na strukturze z grubsza wzorowanej na mózgu, na ogromnym dziedzictwie ludzkiej myśli i mowy. (…) Nie są zimnymi, wyrachowanymi robotami, które nam obiecano. Są zbudowani z nas, z naszych słów – i, jak zauważa Ojciec Święty, pozostają w istotnych kwestiach tajemniczy nawet dla tych z nas, którzy ich szkolą.
Po encyklice „Rerum novarum” wydanej w 1891 r. przez Leona XIII, encyklice Pawła VI „Humanae vitae” z 1968 r., encyklice „Laborem exercens” ogłoszonej w 1981 przez Jana Pawła II, to papież Leon XIV proklamuje dokument rzucający światło doktryny Kościoła w obszary, gdzie dochodzi do radykalnego przemodelowania życia indywidualnego i zbiorowego niejako obok, niezależnie, a nawet w pewnym sensie w kontrze, do Ewangelii oraz doświadczenia Kościoła.
Praca ludzka, przekazywanie życia i technologie informacyjne na przestrzeni XIX, XX i XXI wieku stały się procesami, które mając w sobie niezmierzony potencjał tworzenia i rozwoju, stały się ogniskami zapalnymi kryzysów cywilizacyjnych. Dzieje się tak, gdy płodność, praca i porozumiewanie się stawiane są w opozycji do tego, kim jest człowiek widziany zarówno przez pryzmat materialny, jak i duchowy, a więc przez człowiek rozumiejący i poszukujący, człowiek mogący o sobie stanowić, ale też zdolny do decydowania o losie innych ludzi. Okazuje się – co potwierdza doświadczenie społeczne – wspomniane zasoby i energie stają się ciężarem osobistym i zbiorowym. Już pobieżna lektura niektórych fragmentów papieskiej encykliki wskazuje na to, że nie mamy do czynienia z „kościelną instrukcją w sprawie AI”, ale z widzeniem świata dzisiaj i jutro tak, aby była cywilizacją ludzką, a więc taką, w które człowiek jest osobą uwolnioną od fałszywych dylematów, a przez to wolny ku kreacji i zbawieniu.
W kluczowych momentach historii Kościół jest powołany do rozszyfrowywania „nowych rzeczy” w świetle Ewangelii i godności istoty ludzkiej. 135 lat temu mój czcigodny poprzednik Leon XIII obserwował sytuację robotników fabryk, ich rodzin wykorzenionych i nowych form ubóstwa generowanych przez szybką transformację przemysłową. Zrozumiał, że Kościół nie może pozostać w oddali. (…) Dziś stoimy w obliczu transformacji o podobnej wielkości, z być może jeszcze większymi konsekwencjami. Sztuczna inteligencja dotyka już wielu obszarów naszego życia i wpływa na decyzje, które kształtują współistnienie człowieka – powiedział dzisiaj papież Leon XIV w trakcie prezentowania encykliki „Magnifica humanitas”.
Leon XIV mówił dalej wprost o motywacji, z którą przekazuje Kościołowi, ale też całej globalnej społeczności swoją encyklikę. Tylko razem – ci, którzy projektują systemy i ci, których dotknęły, bogatsze kraje i biedniejsze, instytucje i jednostki, centra władzy i peryferia – będziemy w stanie zbudować przyszłość, nie dla nielicznych uprzywilejowanych, ale dla całej ludzkiej rodziny. To jest cywilizacja miłości, o której mówił św. Paweł VI i którą św. Jan Paweł II tak mocno ogłosił jako horyzont do wspólnego poszukiwania. To nie jest naiwny sen. To jest kierunek. Jest to droga, którą Jezus Chrystus otwiera w historii.
Tekst encykliki Leona XIV „Magnifica humanitas” w języku polskim dostępny jest od godz. 11:30 w serwisie Vatican.va, ale też – dzięki serwisowi VaticanNews.pl – możliwe jest odsłuchanie tekstu papieskiego dokumentu w wersji audiobook (który ma być systematycznie uzupełniany).
Post scriptum: Zobacz dwie poniższe grafiki. Pierwsza jest zdjęciem rzeczywistym, druga jest jego repliką wygenerowaną z zastosowaniem AI (Grok). Która jest Tobie bliższa? Która wywołuje większe wrażenie? Która z nich jest bardziej refleksyjna?
Tekst dedykowany dla serwisu wAkcji.24.pl
