Nikt nie lubi być posłańcem złych wieści i nikt nie lubi złych wiadomości, a jednak trzeba je przyjąć. Ponieważ rzeczy trzeba nazywać po imieniu, to w odniesieniu do kondycji demograficznej narodu polskiego można mówić już nie tylko o drastycznie pogłębiającej się zapaści, ale o katastrofie.
W końcu czerwca 2026 r. liczba ludności Polski liczyła ok. 37 243 000 osób, tj. o ok. 159 000 mniej niż w analogicznym okresie ub. roku oraz o ok. 90 000 mniej niż w końcu ubiegłego roku. Tempo ubytku rzeczywistego w pierwszym półroczu br. wyniosło minus 0,24%, co oznacza, że na każde 10 tys. mieszkańców Polski ubyły 24 osoby (wobec 23 osób przed rokiem) – jak można przeczytać w raporcie opublikowanym przez Główny Urząd Statystyczny 23 lipca 2026 r.
W kolejnym raporcie GUS udostępnionym 23 października 2026 r. widać pogłębiający się zły trend. Według wstępnych danych w końcu września 2026 r. liczba ludności Polski wyniosła ok. 37 212 000 osób, tj. o ok. 165 000 mniej niż rok wcześniej oraz o ok. 121 000 mniej niż w końcu ub. roku. Tempo ubytku rzeczywistego w okresie trzech kwartałów br. wyniosło ok. minus 0,32%, co oznacza, że na każde 10 tys. mieszkańców ubyły 32 osoby (wobec 30 osób przed rokiem).
Biorąc pod uwagę najnowszy zapis stanu polskiej demografii, można łatwo policzyć, że od września 2025 r. do września 2026 r. w Polsce ubywało dziennie (!) ok. 450 osób (!!). Przez pierwsze trzy kwartały 2026 r. zanotowano 176 tys. urodzeń żywych, czyli ok. 6 tys. mniej niż rok wcześniej (!!!) oraz zarejestrowano śmierć ok. 305 tys. osób, tj ok. 3 tys. więcej w poprzednim roku (!!!!). Spadek liczby obywateli Polski w ciągu roku można zobrazować tym, że ok. 165 000 mieszkańców liczą takie miasta jak Olsztyn czy Bielsko-Biała albo… Świdnica, ale razy trzy. Problemu jednak nie dostrzegamy, bo jego konsekwencje są rozproszone, ale z roku na rok wyraźnie gęstnieją.
Wskaźniki demograficzne czytane się ze zrozumieniem wywołują dwojakiego rodzaju reakcje.
- Pierwsza reakcja prowadzi do uzasadnionych obaw o realne istnienie naszej wspólnoty narodowej (i wspólnot lokalnych) w przewidywalnej przyszłości. Problem pokoleniowego regresu dotyczy całej Polski. Tłumaczenie się europejskimi trendami, ogólnopolskimi tendencjami i zasłanianie się nimi, aby nie podejmować działań mających przełamać ujemny bilans demograficzny, nie zwalnia z odpowiedzialności. Jedynym racjonalnym wyjaśnieniem pasywności może być to, że ktoś świadomie rezygnuje z troski o przyszłość społeczeństwa, bo – na przykład – zadowala się tym, co ma teraz. Krótkowzroczność czy cynizm?
- Druga reakcja na publicznie dostępne dane o urodzeniach, zgonach i migracji ludności, które jednoznacznie obrazują, że Polska, a zatem nasze miasta i wsie (poza bardzo nielicznymi wyjątkami) nie rozwijają się demograficznie, to uznanie toczącego się procesu za wyzwanie numer jeden. Jeśli bowiem jest nas fizycznie coraz mniej i stajemy się coraz starszym społeczeństwem oraz, że życie koncentruje się w metropoliach, to albo traktujemy to za wyzwanie i szansę, albo jako… wyrok.
Kryzys demograficzny już mamy, ale będzie się on pogłębiać. Liczby urodzeń i zgonów oraz osób opuszczających rodzinne strony (wieś i małe miasta) czy to w celu podjęcia studiów, czy dla znalezienia lepszych warunków życia i pracy, to zjawiska dziejące się teraz. Jednak skutki rozkładają się w czasie na wiele lat i nawet na dekady. Tymczasem problem jest przemilczany lub odwraca się uwagę od narastającego z roku na rok poważnego problemu socjologicznego, społecznego i gospodarczego. Zasypywanie luk na rynku pracy obcokrajowcami, podnoszenie wieku emerytalnego, zamykanie szkół i tworzenie ośrodków opieki nad osobami niesamodzielnymi, a nawet robotyzacja i zastępowania pracy ludzi sztuczną inteligencją nie stanowią panaceum na zasadniczy problem, jakim jest spadek urodzeń i przyrost zgonów.
W odniesieniu do wspólnoty wierzących, jaką jest Kościół, regres demograficzny idący w parze z sekularyzacją społeczeństwa, w horyzoncie kilkunastu najbliższych lat wyznacza dotąd nieznane lub marginale wyzwania. Utrzymanie i działalność parafii, instytucji oświatowych i opiekuńczych może nabrać kształtów, które wcześniej znaliśmy z terenów misyjnych lub z zapadającego się duchowo Zachodu. To nie musi być problem, ale o tym, czy stanie się to szansą (nadzieją), zdecydować musimy teraz. Każdy, kto odkłada decyzje w domenie eklezjalnej na bliżej nieokreśloną przyszłość, czyni ją jeszcze trudniejszą.
W Polsce nie podjęto przez kilkanaście ostatnich lat merytorycznej debaty i analizy opartej o obiektywną demograficzną diagnozę, aby przynajmniej naszkicować „mapę drogową” wyjścia z demograficznego wiru.
Przewaga liczby urodzeń nad liczbą zgonów utrzymywała się w latach 1947 – 1999, 2006 – 2012 i potem jednorazowo w 2018 r. Pomiędzy rokiem 1947 a 2026 wykres liczby urodzeń przypomina amplitudę, w której widać lata szczytowe: rok 1955 – ponad 793 000 urodzeń, rok 1983 – ponad 723 000 urodzeń, rok 2009 – 421 000 urodzeń, rok 2017 – ponad 402 000 urodzeń. W 2025 r. urodziło się ponad 238 000 dzieci, a zmarło ok. 406 000 osób.
Główny Urząd Statystyczny nie ukrywa tych danych, są powszechnie dostępne, jednak nie zdają się robić większego wrażenia na szerokiej opinii publicznej ani na wąskiej grupie decydentów politycznych.
GUS prognozuje, że w 2060 r. Polaków będzie ok. 28,4 mln. Postępująca na naszych oczach zapaść demograficzna to kaskada problemów socjalnych i ekonomicznych, przed którymi nie da się uciec. Dopadną obecnych i przyszłych gospodarzy samorządów oraz politycznych liderów państwa. Przede wszystkim będą coraz cieższym balastem dla wszystkich mieszkańców.
Nie trzeba nadmiernego intelektualnego wysiłku, aby uznać, że korzystnie (choć w różnym stopniu) korzystny wpływ na trendy demograficzne mają:
- mieszkalnictwo: podaż i preferencje kosztowe dla rodzin w zakresie mieszkań na wynajem (z opcją wykupu) budowanych przez samorząd,
- polityka fiskalna: minimum danin lokalnych dla rodzin wielodzietnych i lokalnych przedsiębiorców rozciągnięte w czasie,
- przedsiębiorczość: stabilność zatrudnienia i płacy w oparciu o przemysł i usługi będące własnością niezależną od samorządu lokalnego,
- bezpieczeństwo: dostępność do jak najszerszego spektrum świadczeń zdrowotnych od etapu prenatalnego do etapu senioralnego oraz zapewnianie ładu publicznego,
- mobilność: powiązania komunikacyjne i transportowe (drogi ekspresowe, szybka kolej) z arteriami krajowymi i hubami połączeń ponadkrajowych (w tym lotniczych).
Każde z tych działań wymaga odpowiedniego finansowania oraz długofalowego planowania. Nie wszystkie zależą wprost od władz politycznych, ale to one są odpowiedzialne za kreowanie warunków.
Poza tym, co zdaje się być w pewnym stopniu podatne na planowanie i jest mierzalne, co można byłoby zawrzeć w pojęciu „polityki prorodzinnej”, w kwestiach demografii mamy do czynienia z jeszcze jednym czynnikiem. Jest niedostrzegany, niedoceniany i niedoszacowany, bo wymyka się spod ścisłych kryteriów arytmetyki.
To niezwykle delikatna sfera więzi rodzinnych i społecznych, dla których człowiek jest gotów nawet coś poświęcić, w które jest skłonny zaangażować się osobiście, w imię których planuje przyszłość swoją i swoich dzieci. Nie można tych doświadczeń w żaden sposób zadekretować czy ich wymusić, ale można je proklamować, afirmować i sprzyjać im. Miłość małżeńska i miłość rodzinna nie są tylko teoriami.
Tak jak w rodzinie nikt nie może się czuć wykluczony – jeśli rodzina ma trwać mimo wichrów dziejowych i doraźnych kryzysów – tak we wspólnocie narodowej potrzebne jest poczucie partycypacji w decyzjach i współodpowiedzialności za ich konsekwencje. Niezbędne jest spoiwo, czyli to, co łączy i co winno dominować nad tym, co różni czy może nawet niekiedy dzieli. Niedopuszczalne jest, choć w obecnych warunkach politycznych jest wręcz propagowane, aby stawiać na równi małżeństwo ze związkami osób tej samej płci czy afirmować w kulturze masowej nieformalne i nietrwałe relacje, a rozwody traktować jako formalność.
Niegodziwe jest tolerowanie czy wspomaganie przez państwo, samorząd czy tzw. organizacje pozarządowe, procederu aborcji, czyli zabijania dzieci na jakimkolwiek etapie fazy prenatalnej.
Według informacji Narodowego Funduszu Zdrowia za 2025 r. w polskich szpitalach publicznych odnotowano 846 hospitalizacji z procedurą „M17”, która w praktyce klinicznej najczęściej oznacza przerwanie ciąży wykonywane zgodnie z obowiązującym prawem i finansowanych ze środków publicznych. Wierzymy, że najlepiej walczyć o aborcje, robiąc je. Pomagamy w około 130 aborcjach dziennie (to ponad 5 aborcji na godzinę) – piszą same o swojej działalności osoby skupione w organizacji „Aborcyjny Dream Team”, będącej członkiem sieci „Aborcja Bez Granic”, która podaje, że w 2025 r. tylko przy wsparciu tej organizacji przeprowadzono w Polsce łącznie 38,5 tysiąca aborcji. Szacuje się natomiast, że w Polsce rocznie dochodzi do około 100–120 000 aborcji. Większość z nich odbywa się poza publicznym systemem ochrony zdrowia poprze aborcje farmakologiczne przeprowadzane w domu przy użyciu tabletek poronnych, procedury organizowane z pomocą organizacji pomocowych i wyjazdy do zagranicznych klinik.
Antykultura, antycywilizacja, antyhumanitaryzm przesłaniane rzekomymi „prawami kobiet do własnego ciała” nie mają nic wspólnego z pomaganiem kobietom doświadczającym bezradności, niepokoju, lęku i przerażenia w związku z tym, że są matkami. Należy tu dodać, że politycy niegłosujący czy wstrzymujący się przy ustawach rozbrajających system prawny chroniący podstawowe prawo człowieka, jakim jest prawo do życia, nie są daleko od tych, którzy takie przepisy chcą wprowadzać.
Absolutnie priorytetowym zadaniem dla liderów opinii publicznej, polityków, twórców kultury, pedagogów, wychowawców, dla lokalnych działaczy, także dla mediów, jest pielęgnowanie tego, co utrwala tkankę narodową, jeśli mają z niej wyrastać kolejne pokolenia nie mniej, lecz bardziej liczne.
Przed nami, jako rodzicami, dziadkami, przyjaciółmi, znajomymi, kolegami z pracy i znajomymi z parafii lub innych przestrzeni stoi gigantyczne wyzwanie, aby każde dziecko, każde małżeństwo, każda rodzina, każdy, kto samotnie wychowuje dziecko, każda kobieta zmagająca się z obawą o jutro ze względu na macierzyństwo – aby wszyscy oni doświadczali przyjęcia.
Bez tej wrażliwości dzień, w którym ostatni zgaszą światło (uliczne) w naszych miastach albo zastąpią nas inni, bo będzie ich więcej i będą silniejsi, zbliżać się będzie coraz szybciej.
Tekst dedykowany dla serwisu wAkcji.24.pl
