Pisząc jakiś czas temu o pomyśle urzędników gminnych na sprzedaż ruin kościoła ewangelickiego przy ul. Krzywej, nie mogłem przewidzieć, że w obrocie nieruchomościami znajdzie się inny ząbkowicki zabytek sakralny. Tym razem pod (inny) młotek idzie kaplica pw. św. Mikołaja!
Dawna kaplica cmentarna zlokalizowana w obrębie zabytkowej nekropolii przy ul. 1 Maja w Ząbkowicach Śląskich do niedawna była miejscem kultu sprawowanego przez Kościół Polskokatolicki RP. Miejscowa parafia od lat popadała w zapaść z racji braku wiernych. Jednak był to czynny kościółek, a jego wnętrze – choć widocznie wymagające gospodarza – mogliśmy oglądać na trasie Ząbkowickiej Nocy Kościołów we wrześniu 2017 roku. Mam tu garść zdjęć z tamtego czasu…
Jakimś trafem budynek znalazł się w rękach prywatnych kilkanaście miesięcy temu (jeśli dobrze pamiętam). Został definitywnie zamknięty, na zewnątrz nie widać było przez ten czas żadnych czynności poza zdjęciem tabliczki informującej o nabożeństwach. Czy wewnątrz nadal znajduje się wystrój kościelny i są tam przechowywane jakiekolwiek artefakty mające wartość materialną, nie wiem, ale mam na przykład świadomość, że w opinii niektórych znawców materii ołtarz główny najprawdopodobniej pochodzi z dawnego kościoła bożogrobców, (czyli obecnej cerkwi prawosławnej św. Jerzego) przy ul. Kłodzkiej. Czy i jak ktoś zatroszczył się zarówno o wyposażenie, jak i kondycję budowlaną obiektu (na przykład jego bezpieczeństwo przeciwpożarowe, szczelność dachu, odporność na zawilgocenie, etc.) formalnie pozostaje w gestii Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Chciałbym wierzyć, że nie tylko formalnie, ale i faktycznie! Dodam, że na ścianach zewnętrznych kościółka znajdują się historyczne inskrypcje. Świątynię wybudowano prawie 300 lat temu, więc to, że jest zabytkiem, nie podlega dyskusji.
Na uwagę zasługuje jeszcze jeden wątek – nie tyle sakralny i zabytkowy, ile… samorządowy. Tuż przy wejściu głównym do kaplicy pw. św. Mikołaja znajduje się grobowiec. To miejsce wiecznego spoczynku śp. Augusta Tschoecke. Był najpierw był burmistrzem Złotego Stoku wybranym w 1893 r. – tu uwaga! – spośród 101 kandydatów. Uchodził za jednego z najlepszych włodarzy tego miasta, którego sprawami zarządzał do 1900 r. Zasłynął między innymi ze szczególnej troski o rozwój szkolnictwa i został zapamiętany jako wyjątkowo skuteczny w dziedzinie zarządzania budżetem tego miasta. Później był burmistrzem Ząbkowic, gdzie w 1913 r. zmarł. Warto zaznaczyć, że przez całe życie miał opinię gorliwego katolika. Dwa lata później pochowana obok niego została Anna Tschoecke. Grób burmistrza Augusta Tschoecke i jego małżonki nadal znajduje się w miejscu, gdzie włodarz Złotego Stoku, a potem Ząbkowic Śląskich spoczął 111 lat temu. Dzisiaj, gdy piszę te słowa, otoczenie grobu i skwerek przed kościółkiem wygląda na niedawno ogarnięty.
Baner wiszący od kilku dni na bramie wejściowej zwiastuje zamiar sprzedaży kościoła pw. św. Mikołaja w Ząbkowicach Śląskich. Właściciel może ze swoim mieniem zrobić co chce, ale gdy jest to zabytek i to jeszcze położony w obrębie zabytkowego cmentarza wypełnionego grobami (jakkolwiek oceniać poziom dbałości o nie), każdy nabywca musi brać pod uwagę ten kontekst. Czy potencjalny kupiec zechce uszanować charakter i historyczny kapitał tego miejsca? Niewątpliwie dysponowanie taką nieruchomością jest wyzwaniem. Jest niewielka, bez nadmiaru elementów wymagających pietyzmu w odtwarzaniu czy renowacji, ale zasługuje na rewitalizację. Jednocześnie – co warto mieć na uwadze – położona jest w cennym (w sensie wartości ziemi) punkcie miasta, a więc pokusa, by zmonetyzować tę przestrzeń może być intensywna.
Przypomnę na koniec, że gmina Ząbkowice Śląskie w roku 2010 dysponowała planem renowacji całej zabytkowej nekropolii i pierwszymi sporządzonymi profesjonalnie ewidencjami terenu. Sama świątynia była jeszcze czynna i nie można było zakładać, że znajdzie się poza jurysdykcją Kurii Biskupiej Diecezji Wrocławskiej Kościoła Polskokatolickiego w RP (która siedzibę ma w… Szczecinie). Obecnie stanowi własność prywatną i jak wspomniałem na wstępie, wystawiona jest na sprzedaż. Samorząd Ząbkowic Śląskich nadal planuje odnowę nekropolii przy ul. 1 Maja? W ewentualnym planie znaleźć się może także kaplica pw. św. Mikołaja?
Czy już mamy czasy, że wszystko można sprzedaż bez względu na wartość niematerialną…?
